W ubiegły weekend 25-26 lipca 2025 mieliśmy ogromną przyjemność gościć Państwa na corocznych Spotkaniach z kulturą żydowską. Jak co roku – festiwal zgromadził dużą liczbę osób zainteresowanych niezwykle bogatą kulturą mieszkających wśród nas od pokoleń Żydów.
Pierwszy dzień festiwalu rozpoczęliśmy od warsztatów na temat wycinanki żydowskiej, prowadzonych przez naszego wszechstronnego etnografa i twórcę ludowego – Michała Kowalika. Podczas warsztatów zapoznaliśmy się z najbardziej znanymi rodzajami wycinanek, związanymi z rokiem obrzędowym Żydów – Szewuoslech, Rojzelech, Mizrach oraz wykonaliśmy własną, precyzyjnie i misternie wycinaną menorę.
Kolejnym punktem było otwarcie wystawy plenerowej „Okna pamięci” – wystawa niezwykle wzruszająca, stworzona z potrzeby pamiętania i pragnienia opowiedzenia na nowo historii społeczności żydowskiej Chełma. Wystawa prezentowana jest w oknach kamienicy przy ul. Kopernika 1 i przedstawia cichych bohaterów – dawnych mieszkańców Chełma. Wystawie towarzyszą biogramy przedstawionych osób – dostępne na naszej stronie.
Wieczór zakończyliśmy przy fantastycznym występie zespołu klezmerskiego Street Whispers, który wraz z Chełmskim Domem Kultury zorganizowano w ramach Muzycznej Studni na placu Łuczkowskiego. Wspaniała zabawa przy dźwiękach nie tylko żydowskich, ale też bałkańskich, w wyjątkowym wykonaniu Franciszka Kmity (klarnet), Jakuba Gawlika (akordeon) i Michała Zunia (kontrabas).
Dzień drugi to też spotkania, warsztaty i występy.
Pierwsze spotkanie poprowadziła Katarzyna Jakubowicz, z Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, a jego tematem były święta i symbole w kulturze i tradycji Żydowskiej. Przyjrzeliśmy się cyklowi roku żydowskiego, odkrywając sens i rytm takich świąt jak Szabat, Rosz Haszana, Chanuka czy Pesach.
Kolejne spotkanie to warsztaty z kaligrafii hebrajskiej, prowadzone przez Lili Doudi i Davida Hadada. Uczestnicy ćwiczyli pisanie liter alfabetu hebrajskiego i finalnie, pracując w pocie czoła – napisali swoje imię.
Na wędrówkę po Chełmie zabrał nas Zbigniew Lubaszewski. Jak zwykle – oprowadził nas po znanych i mniej znanych zaułkach naszego miasta i w wyczerpujący sposób opowiedział historię miejsc związanych z Żydami chełmskimi.
W międzyczasie, w dawnej kaplicy św. Mikołaja mieliśmy okazję – po raz drugi – zobaczyć i posłuchać występu Joszy Cwika – piosenkarza, aktora i opowiadacza historii. Artysta w swej twórczości łączy tradycje żydowskie i polskie, odkrywając ich wspólne brzmienia i opowieści. Podczas występu mieliśmy też okazję wspónie pośpiewać w języku jidisz 🙂
Punktem kulminacyjnym festiwalu było wieczorne wydarzenie artstyczno-performatywne poświęcone Brunonowi Schulzowi i Zenonowi Waśniewskiemu – artystom o niezwykle zbliżonych losach i wrażliwości, których drogi przecięły się zarówno w młodości, jak i w życiu dojrzałym. Występ koncentrował się wokół portretu potrójnego Schulza, autorstwa Zenona Wasniewskiego, chełmskiego malarza i grafika. Portret ten, znajdujący się w zbiorach naszego muzeum, jest jednym z nielicznych zachowanych wizerunków pisarza. Drugim biegunem spotkania były listy Brunona Schulza do Waśniewskiego, jedno z najcenniejszych źródeł do poznania osobowości i twórczości pisarza. Zachowało się 25 listów pisarza do Waśniewskiego, zostały one opublikowane przez Jerzego Ficowskiego w „Księdze listów” i są przechowywane w Bibliotece Narodowej w Warszawie.
Występ w niesamowitym, pełnym pasji wykonaniu Pawła Smagały (aktora Teatru Studio w Warszawie) oraz wyjątkowej oprawie muzycznej Agnieszki Schulz-Brzyskiej (fortepian) i Marcina Davida Krola (skrzypce) zgromadził liczne grono widzów. W nieco innej – zaskakującej dla niektórych – formule, wysłuchaliśmy listów, obejrzeliśmy grę aktorską i wysłuchaliśmy wzruszającego koncertu. A wszystko to w murach dawnej kaplicy św. Mikołaja.
foto: Grzegorz Zabłocki
Festiwal nie odbyłby się bez Państwa – naszych widzów! Gorąco dziękujemy za Wasz udział, za dobre słowo, za wspólne wzruszenia. Mamy nadzieję, że za rok spotkamy się ponownie, może w jeszcze liczniejszym gronie!
Wydarzenie nie mogłoby się też odbyć bez wsparcia wielu instytucji:
Patronat medialny:
