23 maja 2025 roku w Kaplicy św. Mikołaja, odbyło się wyjątkowe spotkanie z Wiesławem Betiukiem – potomkiem chełmskich rodzin Betiuk i Handelsman. Uczniowie i uczennice I Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Czarnieckiego w Chełmie mieli niecodzienną okazję wysłuchać osobistego i poruszającego świadectwa o losach jego rodziny w czasie II wojny światowej.
W centrum wspomnień znalazła się postać Stanisława Betiuka – Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, odznaczonego przez Instytut Yad Vashem w 1984 roku. Urodzony 5 maja 1917 roku Stanisław pochodził z rodziny rolniczej prowadzącej gospodarstwo w Strupinie pod Chełmem. Betiukowie oddawali w dzierżawę sady owocowe rodzinie Handelsmanów. Relacje między rodzinami Betiuków i Handelsmanów były bliskie – szczególnie między młodymi, Stanisławem i Brachą, którzy zakochali się w sobie jako nastolatkowie podczas wspólnych spotkań.
Po wybuchu wojny losy społeczności żydowskiej w Chełmie uległy dramatycznemu pogorszeniu. 1 grudnia 1939 roku miała miejsce pierwsza masowa akcja niemieckich władz wobec żydowskich mieszkańców – brutalnie wypędzono z miasta ponad 2 tysiące żydowskich mężczyzn. Wielu zginęło podczas tzw. Marszu Śmierci. Mosze Handelsman zdołał uciec w trakcie marszu i dzięki pomocy gospodarza z Białopola wrócił bezpiecznie do Chełma.
W październiku 1940 roku, niemieckie władze okupacyjne rozpoczęto tworzenie dzielnicy żydowskiej. Rodzina Handelsmanów została przesiedlona do nowego mieszkania. W maju 1942 roku, po pierwszej akcji deportacyjnych do Sobiboru, Stanisław Betiuk zaoferował schronienie dla Brachy i Fajgi Handelsman (wówczas odpowiednio 17- i 19-letnich), a także ich najmłodszej siostrze Soni. Ta jednak zdecydowała się pozostać z grupą młodzieży ukrywającą się w podziemiach kredowych pod Chełmem. Według relacji wielu świadków nikt z tej grupy nie przeżył.
Stanisław regularnie przemykał się do getta, by dostarczać żywność Moszemu Handelsmanowi, który ukrywał się na strychu kamienicy przy ul. Siedleckiej. Gdy przestał pojawiać się o umówionych godzinach, Stanisław zrozumiał, że nie żyje.
Brucha i Fajga Handelsman przetrwały w ukryciu do wyzwolenia Chełma w lipcu 1944 roku. Po wojnie, Bracha przyjęła chrzest i została żoną Stanisława Betiuka a Fajga wyjechała do Izraela. Za swoją odwagę i pomoc niesioną w czasie okupacji niemieckiej, Stanisław, został odznaczony medalem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Uroczystość wręczenia odbyła się w Ambasadzie Izraela w Warszawie 16 lutego 1984 roku.
Spotkanie z Wiesławem Betiukiem to niezwykle cenne doświadczenie edukacyjne i emocjonalne – żywa lekcja historii, odwagi, miłości i człowieczeństwa. Serdecznie dziękujemy wszystkim uczestnikom oraz opiekunce grupy, pani Honoracie Zakrzewskiej, a także partnerom zaangażowanym w realizację wydarzenia.
Spotkanie zostało zorganizowane w ramach projektu konkursowo-grantowego Forum Dialogu „Chełm w sercu. Przeszłość. Pamięć. Przyszłość”, realizowanego przez Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza,
