Okna pamięci – rodzeństwo Milchtajch
Fot. Rodzeństwo Milchtajch, od lewej: Josef, Mindla, Chaim i Jakow, lata 20. XX wieku, Chełm
Zbiory Blimy Lorber
Rodzina Milchtajchów mieszkała w Chełmie, niedaleko centralnego targu. Berysz Milchtajch (ur. 1877 – zm. 1942?), z zawodu modysta i kuśnierz, oraz jego żona Bluma z domu Gross, prowadzili ortodoksyjny dom żydowski, w którym wychowywało się ośmioro dzieci: czterech synów i cztery córki. Wśród nich byli: Josef, Mindla, Jakub i Chaim.
Josef urodzony ok. 1902 roku, był najstarszym z braci. Wychowany w duchu żydowskiej tradycji, pomagał ojcu w warsztacie, a później podążył własną drogą. Jego życie przerwała wojna. Nie przetrwały żadne dokumenty potwierdzające jego los. Zamordowany przez Niemców, prawdopodobnie w trakcie jednej z deportacji lub masowych egzekucji ludności żydowskiej w Chełmie.
Gdy we wrześniu 1939 roku Niemcy wkroczyli do Polski, Mindla wraz z siostrami Malką i Bejle oraz braćmi Jakubem i Lejbem, zdecydowała się na dramatyczną ucieczkę przez Bug na wschód, na teren ZSRR (zob. biogram: Malki Lorber Rolnik z domu Milchtajch). Po tygodniach transportów i zmian miejsca pracy, rodzina trafiła w głąb Syberii, do obozów pracy. Pracowali przy konserwacji maszyn, potem w kołchozie. Po wojnie, razem z rodzeństwem, wróciła do Polski, do Szczecina, by zdecydować się na emigrację do Stanów Zjednoczonych. Zmarła w 1996 roku.
Chaim urodzony w 1910 roku, w latach 30. wyemigrował do Paryża, a następnie wraz z żoną Rachel dołączył do grupy osiedleńczej udającej się do Birobidżanu – żydowskiej autonomii w Związku Radzieckim. Po roku pełnym rozczarowań, trudnych warunków życia i biedy w Birobidżanie, zaplanowali powrót do Polski, lecz zostali powstrzymani. W 1935 roku Chaim został aresztowany i zesłany do Ałma-Aty w Kazachstanie. Dwa lata później, w 1937 roku, NKWD skazało go na 10 lat ciężkiej pracy w gułagu na Kołymie oraz kolejne 5 lat zakazu opuszczania tego regionu. W czasie zesłania jego rodzina nie miała z nim kontaktu z powodu zakazu korespondencji. Po zwolnieniu w 1948 roku, Chaim spotkał się z rodziną dopiero w 1950 roku. W 1956 roku został formalnie uniewinniony przez Trybunał Wojskowy, który uznał jego wcześniejsze skazanie za błąd. Po rehabilitacji powrócił wraz z rodziną do Polski, a następnie wyemigrował do Izraela, gdzie zmarł w 1998 roku. Jego życie jest świadectwem losów wielu ofiar represji stalinowskich oraz trudów żydowskiej emigracji w XX wieku.
Jakub Milchtajch urodzony ok. 1908 roku podzielił wojenną tułaczkę rodzeństwem. Razem z nimi przemierzył drogę z Chełma przez Syberię do radzieckich kołchozów, a następnie do powojennego Szczecina. Tam zaangażował się w działalność na rzecz ocalałych z Zagłady, pracując w komitecie uchodźców. W obliczu pogarszającej się sytuacji politycznej w Polsce przewidział nadchodzące zagrożenie i zorganizował dla swojej rodziny ucieczkę do amerykańskiej strefy okupacyjnej w Niemczech. Ostatecznie wyemigrował do Izraela, gdzie zmarł w 1957 roku.
Photo of the Milchtajch siblings, from left: Josef, Mindla, Chaim, and Jakow, 1920s, Chełm
Blima Lorber Collection
The Milchtajch family lived in Chełm, near the central market. Berysz Milchtajch (born 1877 – died 1942?), a milliner and furrier by profession, and his wife Bluma née Gross ran an Orthodox Jewish household where eight children were raised: four sons and four daughters. Among them were Josef, Mindla, Jakow, and Chaim.
Josef, born around 1902, was the eldest brother. Raised in the spirit of Jewish tradition, he helped his father in the workshop and later followed his own path. His life was cut short by the war. No documents confirming his fate survived. He was murdered by the Germans, most likely during one of the deportations or mass executions of the Jewish population in Chełm.
When the Germans invaded Poland in September 1939, Mindla, together with her sisters Malka and Bejla and brothers Jakow and Lejbl, made the dramatic decision to flee across the Bug River eastward into the Soviet Union (see biography: Malka Lorber Rolnik née Milchtajch). After weeks of transports and changing workplaces, the family ended up deep in Siberia, in labor camps. They worked on machine maintenance and later in a kolkhoz. After the war, together with her siblings, she returned to Poland, to Szczecin, before deciding to emigrate to the United States. She died in 1996.
Chaim, born in 1910, emigrated to Paris in the 1930s and then, with his wife Rachel, joined a settlement group heading to Birobidzhan – the Jewish Autonomous Region in the Soviet Union. After a year of disappointments, harsh living conditions, and poverty in Birobidzhan, they planned to return to Poland but were stopped. In 1935, Chaim was arrested and deported to Alma-Ata in Kazakhstan. Two years later, in 1937, the NKVD sentenced him to 10 years of hard labor in the Kolyma gulag, plus an additional 5 years of a ban on leaving that region. During his exile, his family had no contact with him due to a correspondence ban. After his release in 1948, Chaim reunited with his family only in 1950. In 1956, he was formally acquitted by the Military Tribunal, which recognized his earlier conviction as a mistake. After rehabilitation, he returned with his family to Poland and later emigrated to Israel, where he died in 1998. His life bears witness to the fate of many victims of Stalinist repression and the hardships of Jewish emigration in the 20th century.
Jakow Milchtajch, born around 1908, shared the wartime exile with his siblings. Together, they traveled from Chełm through Siberia to Soviet kolkhozes, and then to post-war Szczecin. There, he became involved in activities for Holocaust survivors, working in a refugee committee. Facing the worsening political situation in Poland, he foresaw the looming threat and organized an escape for his family to the American occupation zone in Germany. Eventually, he emigrated to Israel, where he died in 1957.
