Okna pamięci – Chana Szargiel i Hinda Teper
Fot. Chana z siostrą Hindą Teper, 1924 rok, Chełm
Zbiory Michal Szargil Ben Sira
Chana Szargiel (z domu Teper)
Chana Szargiel (z domu Teper) urodziła się 28 grudnia 1911 roku w Chełmie, w religijnej rodzinie żydowskiej. Jej ojciec, Naftali Teper, prowadził piekarnię i był znany w mieście z wypieku tradycyjnych chałek szabatowych. Od najmłodszych lat Chana była zanurzona w religijnym i społecznym życiu lokalnej społeczności. W młodości zaangażowała się w działalność jednego z żydowskich ruchów młodzieżowych w przedwojennym Chełmie. Poznała tam Szmuela Abrama Szargiela – aktywnego działacza, wychowawcę młodzieży i organizatora w strukturach Poalej-Syjon oraz młodzieżówki „Yugnt”. Szmuel Szargel od młodości wykazywał duże zaangażowanie społeczne i polityczne – był jednym z głównych organizatorów Związku Pracowników Handlowych i Biurowych. Współtworzył ruch robotniczy, współpracując z innymi działaczami. Dzięki ich wspólnym wysiłkom związek przekształcił się w silną i skuteczną organizację, walczącą o poprawę warunków pracy, w tym godne wynagrodzenie, prawo do urlopu i respektowanie szabatu. Jego działalność zawodowa i społeczna wpisywała się w szerszy nurt przemian, który uczynił z Poalej-Syjon najważniejszą partię żydowskiej klasy pracującej w Chełmie.
Więcej o działalności partii można przeczytać w Księdze Pamięci Chełma, w rozdziale Szmuela Szargiela „Historia Żydowskiej Partii Robotniczej Poalej Syjon – Lewica w Chełmi”. Poza działalnością polityczną pracował jako poborca podatkowy w chełmskim Magistracie. W 1933 roku Szmuel i Chana pobrali się. Wspólnie stworzyli rodzinę – mieli dwie córki: Belę, urodzoną w 1934 roku przy ul. Lubelskiej 36, oraz Cywię, urodzoną w 1937 roku w rodzinnym domu przy ul. Kolejowej.
Ich życie uległo dramatycznej zmianie wraz z wybuchem II wojny światowej. Już 1 września 1939 roku bomba spadła na podwórko ich domu przy Kolejowej, tuż obok dworca. W obliczu narastającego zagrożenia, Szmuel i Chana podjęli decyzję o ucieczce z Chełma wraz z dziećmi. Rozpoczęła się ośmioletnia tułaczka przez tereny ZSRR. Wędrując jako uchodźcy, ostatecznie dotarli do Izraela, gdzie znaleźli schronienie i rozpoczęli nowe życie.
O siostrze Chany – Hindzie Teper – wiemy znacznie mniej. Urodziła się 15 czerwca 1907 roku. W 1932 roku wyszła za mąż za Abrama Icko Bindera. To w Chełmie przyszły na świat ich dzieci: Chaim i Rachela (w domu nazywana Chelą). Po okresie wojenne tułaczki na terenach ZSRR, jako owdowiała matka, powróciła do Polski z dwójką dzieci. Hinda nigdy nie mówiła o swoich przeżyciach, nawet jej córka, dziś 81-letnia, nie znała szczegółów z życia matki. Wiadomo jednak, że od młodości miała talent do szycia – szyła dla siebie i wykonywała drobne prace krawieckie dla innych. Umiejętność ta stała się nie tylko środkiem utrzymania, lecz także sposobem na na przetrwanie. Po śmierci pierwszego męża w 1951 roku, Hinda ponownie wyszła za mąż. Jej losy pozostają w dużej mierze nieodkryte, ale zachowane zdjęcie dwóch sióstr z Chełma z 1924 roku przypomina o ich wspólnym początku i silnych rodzinnych więzach, które przetrwały mimo wojennej zawieruchy.
Photo: Chana with her sister Hinda Teper, 1924, Chełm
Collection of Michal Szargil Ben Sira
Chana Szargiel (née Teper)
Chana Szargiel (née Teper) was born on December 28, 1911, in Chełm, into a religious Jewish family. Her father, Naftali Teper, ran a bakery and was well known in the city for baking traditional Shabbat challah’s. From an early age, Chana was immersed in the religious and social life of the local community. In her youth, she became involved in one of the Jewish youth movements active in prewar Chełm. It was there that she met Szmuel Abram Szargiel a committed activist, youth educator, and organizer within the structures of Poalei Zion and its youth wing, Yugnt. From an early age, Szmuel Szargiel displayed strong social and political engagement. He was one of the main organizers of the Union of Commercial and Office Workers. He helped build the labor movement in Chełm, working alongside other activists to transform the union into a strong and effective organization that fought for improved working conditions including fair wages, paid leave, and respect for the Sabbath. His professional and social activism formed part of a broader wave of change that made Poalei Zion the leading party of the Jewish working class in Chełm. More about the party’s activities can be found in the Chełm Yizkor Book, in the chapter by Szmuel Szargiel titled “The History of the Jewish Workers’ Party Poalei Zion Left in Chełm”. In addition to his political involvement, Szmuel worked as a tax collector at the Chełm magistrate. In 1933, Szmuel and Chana married. Together they built a family and had two daughters: Bela, born in 1934 at 36 Lubelska Street, and Cywia, born in 1937 in the family home at Kolejowa Street.
Their lives changed dramatically with the outbreak of World War II. On September 1, 1939, a bomb fell into the yard of their home on Kolejowa Street, near the train station. Faced with growing danger, Szmuel and Chana made the decision to flee Chełm with their children. Thus began an eight-year journey across Soviet territory. Traveling as refugees, they eventually reached Israel, where they found refuge and began a new life.
Hinda Teper
Much less is known about Chana’s sister, Hinda Teper. She was born on June 15, 1907. In 1932, she married Abram Icko Binder. Their children Chaim and Rachela (called Chela at home) were born in Chełm. After enduring the hardships of wartime displacement across the Soviet Union, Hinda returned to Poland with her two children as a widowed mother. She never spoke about her experiences even her daughter, now 81, never learned the details of her mother’s life. What is known is that from a young age Hinda had a talent for sewing she made clothes for herself and did small tailoring jobs for others. This skill became not only a source of income but also a means of survival. After the death of her first husband in 1951, Hinda remarried. Much of her later life remains unknown, but the preserved photograph of the two sisters from Chełm, taken in 1924, stands as a poignant reminder of their shared beginnings and the enduring family bonds that survived despite the upheaval of war.
