Oferta edukacyjna – szkoły ponadpodstawowe

Muzeum może być przestrzenią rozmowy, interpretacji i krytycznego spojrzenia na historię, kulturę, sztukę i otaczający nas świat. Zajęcia dla młodzieży szkół ponadpodstawowych opieramy na kontakcie z autentycznymi zabytkami, dziełami sztuki i materiałami źródłowymi, zachęcając uczestników do analizy, dyskusji i formułowania własnych wniosków. Proponowane tematy nawiązują do treści podstawy programowej różnych przedmiotów i mogą stanowić uzupełnienie oraz rozwinięcie zagadnień podejmowanych podczas lekcji. To również okazja do poznawania lokalnego dziedzictwa w szerszym kontekście historycznym, kulturowym, artystycznym i przyrodniczym.

Archeologia

Lokalizacja: ul. Lubelska 56a

1. Zaprojektuj swój monogram
warsztaty
Co to jest monogram i do czego służy? Podczas zajęć uczestnicy poznają przykłady monogramów obecnych w historii, sztuce i numizmatyce oraz dowiedzą się, jaki jest ich odpowiednik w kulturze islamu – tugra. W części praktycznej zaprojektują własny monogram.
Termin: cały rok

2. Ulepione z gliny
warsztaty
Glina to jeden z najstarszych materiałów plastycznych wykorzystywanych przez człowieka. Podczas zajęć uczestnicy poznają przykłady sztuki figuratywnej i zoo-morficznej z okresu neolitu. W części warsztatowej ulepią własną figurkę.
Termin: cały rok

3. Pradzieje bez tajemnic
lekcja muzealna
Czego możemy dowiedzieć się o ludziach, którzy żyli tysiące lat temu? Podczas zajęć uczestnicy poznają najciekawsze zabytki pradziejowe prezentowane na wystawie archeologicznej. Zwiedzaniu będą towarzyszyć ciekawostki o życiu dawnych ludzi, zagadki oraz praca z kartą zadań.
Termin: cały rok

Wykłady:
PP, 18+

4. Średniowieczna studnia na Górze Chełmskiej

5. Tajemnicza wieża w Chełmie-Bieławinie

6. Badania archeologiczne na terenie miasta i ich wkład w poznanie historii Chełma

Sztuka sakralna

Lokalizacja: ul. Św. Mikołaja 4

7. Jak czytać obrazy sakralne? – tajemnice ukryte w symbolach
lekcja muzealna
Dlaczego artysta namalował lilię, koronę, gołębicę albo czaszkę? Uczestnicy poznają najważniejsze symbole występujące w sztuce sakralnej i spróbują odczytać ich znaczenie na podstawie wybranych dzieł z muzealnej kolekcji. Lekcja oparta o prezentację multimedialną lub wystawę czasową – w zależności d dostępności.
Termin: cały rok

Etnografia

Lokalizacja: ul. Lubelska 56a

8. Warsztaty garncarskie
warsztaty
Ziemia Chełmska ma bogate tradycje garncarskie. Podczas zajęć uczestnicy poznają podstawowe techniki wykonywania ceramiki, proces jej powstawania oraz sposoby zdobienia naczyń. W części praktycznej wykonają i ozdobią własną pracę z gliny – na kole garncarskim lub – w przypadku młodszych grup, techniką wałeczkową.
Termin: cały rok

9. Filigranowe ozdoby papierowe – warsztaty wycinanek
warsztaty
Wycinanki były dawniej nie tylko ozdobą, ale także praktycznym elementem wyposażenia wiejskiej izby. Podczas zajęć uczestnicy poznają historię wycinanki ludowej i obejrzą archiwalne przykłady ze zbiorów muzeum. W części praktycznej wykonają dwie własne wycinanki inspirowane tradycyjnymi wzorami.
Termin: cały rok

10. Warsztaty tkackie
warsztaty
Jak z włókna powstaje nić, a z nici – tkanina? Uczestnicy poznają tradycyjny proces powstawania tkanin, różne rodzaje splotów i zdobień oraz specyfikę chełmskich strojów ludowych. W części praktycznej samodzielnie utkają zakładkę lub bransoletkę na małym krośnie.
Termin: cały rok

11. Nie gryzące, a wiszące – warsztaty wykonywania pająków
warsztaty
Pająki ze słomy i bibuły są częścią tradycji ludowej Lubelszczyzny i zostały wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Podczas zajęć uczestnicy poznają historię i znaczenie tych niezwykłych ozdób oraz tradycyjne materiały wykorzystywane do ich wykonania. Następnie stworzą własną konstrukcję inspirowaną dawnymi pająkami.
Termin: cały rok

12. O! płatki! – warsztaty wykonywania ozdób bożonarodzeniowych z opłatka
warsztaty
Dlaczego dzielimy się opłatkiem podczas Wigilii? Czym był bożonarodzeniowy „świat” i jak dawniej dekorowano wiejską izbę? Uczestnicy poznają tradycje związane z opłatkiem i świętami Bożego Narodzenia, a następnie wykonają własną ozdobę z opłatka.
Termin: grudzień

13. Warsztaty wykonywania świec woskowych
warsztaty
Świece od wieków towarzyszyły ludziom zarówno w codziennym życiu, jak i podczas obrzędów. Uczestnicy poznają tradycje związane ze świecami, w tym zwyczaje towarzyszące Matce Bożej Gromnicznej oraz dowiedzą się, jak dawniej je wytwarzano. W części praktycznej wykonają własną świecę z prawdziwego wosku pszczelego.
Termin: 12 stycznia–2 lutego 2027

14. Pisankowy zawrót głowy – warsztaty wykonywania pisanek metodą batikową
warsztaty
Pisanki można zdobić na wiele sposobów. Podczas zajęć uczestnicy poznają tradycyjne techniki zdobienia i barwienia jaj, związane z nimi zwyczaje oraz przykłady pisanek ze zbiorów muzeum. Pod okiem twórcy ludowego wykonają własną pisankę metodą batikową, popularną niegdyś na Chełmszczyźnie.
Termin: 22 lutego – 23 marca 2027

15. Warsztaty wykonywania palm wielkanocnych
warsztaty
Skąd wzięła się tradycja palm wielkanocnych i jak z prostego obrzędowego zwyczaju powstały kolorowe bukiety? Uczestnicy poznają historię i symbolikę palm oraz wykorzystywane do ich wykonania rośliny i ozdoby. W części praktycznej stworzą własną palmę z żywych gałązek, suszonych ziół i papierowych dekoracji.
Termin: 9 i 16 marca 2027

Mitologia słowiańska

Lokalizacja: Lubelska 57

16. Sowy – nocne duchy
lekcja muzealna
Sowy od wieków budziły ciekawość i niepokój. Podczas zajęć uczestnicy poznają gatunki sów występujących w Polsce, ich zwyczaje i głosy, a także dowiedzą się, jak ptaki te postrzegano w dawnych wierzeniach i kulturze. Zajęcia uzupełnią karty pracy.
Termin: cały rok

17. Mitologia słowiańska. Bogowie i demony
warsztaty
Kim byli bogowie i demony dawnych Słowian? Podczas zajęć uczestnicy poznają najważniejsze postacie słowiańskiej mitologii oraz wierzenia związane z ich światem. Wiedzę podsumują quizem i krzyżówką lub wykorzystają ją podczas wykonywania figurki słowiańskiej z modeliny.
Termin: cały rok

18. Ptaki przynoszące szczęście, ptaki złowróżbne oraz nietoperz
wykład
Czy ptak może przynieść szczęście albo zapowiedzieć nieszczęście? Uczestnicy poznają podania, legendy i przesądy związane z ptakami występującymi w naszej okolicy. Dowiedzą się, które gatunki uważano za pomyślne, a które wiązano z chorobą, nieszczęściem czy śmiercią.
Termin: cały rok

19. Wilk – groźny czy pożyteczny?
wykład
Wilk od wieków budził skrajne emocje – od strachu po podziw. Podczas zajęć uczestnicy poznają jego biologię, zwyczaje i znaczenie w kulturze oraz dowiedzą się, jak postać wilka inspirowała podania i legendy różnych ludów.
Termin: cały rok

20. Właściwości lecznicze i magiczne ziół
lekcja muzealna
Zioła od wieków wykorzystywano zarówno w celach leczniczych, jak i obrzędowych. Uczestnicy poznają właściwości wybranych roślin, sposoby przygotowywania naparów, odwarów czy syropów oraz wierzenia i praktyki magiczne związane z ziołami.
Termin: wiosna–lato

Przyroda

Lokalizacja: Lubelska 57

21. Jak należy postępować z dzikimi zwierzętami?
lekcja muzealna
Co zrobić, gdy znajdziemy podlota, młodą sarnę lub inne dzikie zwierzę? Podczas zajęć uczestnicy poznają zasady właściwego postępowania w takich sytuacjach i dowiedzą się, kiedy zwierzę rzeczywiście potrzebuje pomocy człowieka. Zajęcia mają formę dyskusji i quizu.
Termin: cały rok

22. Cenne gatunki roślin i zwierząt na Ziemi Chełmskiej i w okolicach
lekcja muzealna
Ziemia Chełmska jest domem dla wielu cennych i chronionych gatunków. Podczas zajęć uczestnicy poznają wybrane gatunki oraz przykłady działań podejmowanych w celu ich ochrony. Wykorzystają prezentację, karty pracy i puzzle, a na zakończenie obejrzą diaporamę Rafała Sieka „Puszczyk mszarny”.
Termin: cały rok

23. Sowy – gatunki, biologia, ekologia, czynna ochrona
warsztaty
Na zajęciach uczestnicy poznają gatunki sów występujących w Polsce, poznają ich głosy, zobaczą jak wyglądają wypluwki oraz pióra tych nocnych ptaków. Na zakoń-czenie zajęć samodzielnie wykonają magnesy z plastrów drewna z wizerunkiem wy-branej sowy.
Termin: cały rok

24. Gatunki inwazyjne – rozpoznawanie i zapobieganie
lekcja muzealna
Czym są inwazyjne gatunki obce i dlaczego stanowią zagrożenie dla rodzimej przyrody? Uczestnicy poznają przykłady roślin i zwierząt występujących w Polsce oraz sposoby ograniczania ich rozprzestrzeniania. Zajęcia zakończą się pracą z kartą pracy.
Termin: wiosna-jesień

25. Święta z naturą
warsztaty
Czy świąteczne dekoracje można wykonać z materiałów pochodzących z natury? Uczestnicy poznają właściwości i zastosowanie naturalnych surowców, m.in. drewna, szyszek, pomarańczy, cynamonu i anyżu. Następnie stworzą własną świąteczną ozdobę, którą zabiorą do domu.
Termin: grudzień

26. Magia zapachów
warsztaty
Skąd biorą się naturalne zapachy i czym są olejki eteryczne? Podczas warsztatów uczestnicy poznają ich właściwości i zastosowanie, a następnie wykonają własną musującą szyszkę oraz sól do kąpieli z dodatkiem naturalnych olejków eterycznych.
Termin: grudzień – luty

27. Jak dokarmiać ptaki?
warsztaty
Kiedy warto dokarmiać ptaki i czym robić to bezpiecznie? Uczestnicy poznają zasady prawidłowego dokarmiania ptaków oraz dowiedzą się, jakich produktów należy unikać. W części praktycznej przygotują kule nasienne, które będą mogli zawiesić w swoim otoczeniu.
Termin: grudzień – luty

28. Chronimy owady zapylające
warsztaty
Dlaczego owady zapylające są tak ważne dla przyrody i człowieka? Uczestnicy poznają wybrane gatunki zapylaczy oraz zasady tworzenia ogrodu przyjaznego bioróżnorodności. Obejrzą diaporamę Rafała Sieka „Bioróżnorodne ogrody” i wykonają domek dla owadów z trzciny pospolitej.
Termin: marzec – kwiecień

29. Pancerna żaba na Lubelszczyźnie – czyli co wiemy o żółwiu błotnym?
warsztaty
Żółw błotny to jeden z najbardziej tajemniczych gadów występujących na Lubelszczyźnie. Uczestnicy poznają jego zwyczaje, sposób odżywiania, miejsca występowania i zasady ochrony. Na zakończenie rozwiążą kartę pracy i wykonają żółwia z plastra drewna.
Termin: maj – czerwiec

30. Poznajemy wybrane pomniki przyrody w Chełmie
wyjście terenowe
Podczas spaceru uczestnicy poznają wybrane pomniki przyrody znajdujące się w centrum Chełma i dowiedzą się, dlaczego zostały objęte ochroną. W trakcie wyjścia będą pracować z kartą pracy.
Termin: czerwiec – październik

31. Wyjdźmy w teren! Aktywna edukacja na Górce Chełmskiej
wyjście terenowe
Górka Chełmska staje się miejscem przyrodniczego odkrywania. Uczestnicy będą obserwować rośliny i zwierzęta za pomocą lup, lornetek i mikroskopów kieszonkowych, a także spróbują samodzielnie je rozpoznawać. W części twórczej wykorzystają elementy roślinne do stworzenia własnych kompozycji.
Termin: czerwiec – październik

32. Gawron – kandydat do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt
wyjście terenowe
Dlaczego liczebność gawronów w Polsce się zmienia i co dzieje się z ich populacją w Chełmie? Podczas zajęć uczestnicy poznają informacje o rozmieszczeniu i dynamice populacji tego gatunku, a następnie odwiedzą największe kolonie gawronów w Chełmie.
Termin: czerwiec

33. Zasługi Władysława Taczanowskiego dla polskiej ornitologii
wykład
Wykład poświęcony Władysławowi Taczanowskiemu – wybitnemu polskiemu ornitologowi i badaczowi ptaków.
Termin: cały rok

34. Czy ptaki mogą nam pomóc w ocenie stanu środowiska naturalnego?
wykład
Jak obserwacja ptaków może pomóc w ocenie kondycji środowiska? Wykład poświęcony roli ptaków jako wskaźników zmian zachodzących w przyrodzie.
Termin: kwiecień

35. Czaple – zdumiewające ptaki
wykład
Kim są czaple, gdzie żyją i czym wyróżniają się na tle innych ptaków? Wykład poświęcony biologii, zwyczajom i ciekawostkom dotyczącym tych niezwykłych ptaków.
Termin: kwiecień

Historia

Lokalizacja: ul. Lubelska 57

36. W rytmie żydowskiego kalendarza. Święta i tradycje
lekcja muzealna
Jak wygląda rok odmierzany rytmem żydowskich świąt i tradycji? Uczestnicy pozna-ją najważniejsze święta, związane z nimi zwyczaje i symbole. Judaika i materiały ikonograficzne pomogą odkryć, jak religijne tradycje i kalendarz organizowały życie żydowskich mieszkańców dawnego Chełma.
Termin: cały rok

37. Znani Chełmianie
wykład
Kim byli ludzie, którzy zapisali się w historii Chełma? Uczestnicy poznają sylwetki władców, duchownych, powstańców, żołnierzy, działaczy społecznych i artystów związanych z miastem. Zajęcia prowadzone są z wykorzystaniem prezentacji multimedialnej, a uczestnicy mogą zasugerować interesującą ich postać.
Termin: cały rok

38. Architektura Chełma. Miasto i jego zabytki
wykład
Co o historii miasta mogą opowiedzieć jego budynki? Uczestnicy poznają najważniejsze zabytki Chełma, ich dawne funkcje i charakterystyczne cechy architektoniczne. Pracując z fotografiami, planami miasta i materiałami muzealnymi, zobaczą, jak zmieniała się przestrzeń miasta oraz jakie historie kryją architektoniczne detale, symbole i inskrypcje.
Termin: cały rok

39. Obiekty zabytkowe Chełma
wykład
Celem lekcji jest prezentacja obiektów zabytkowych na obszarze Chełma (historia obiektu, ikonografia, źródła historyczne), m.in.: zespół katedralny na Górze Chełmskiej, kościół pw. Rozesłania Świętych Apostołów, kościół pw. Św. Andrzeja, cerkiew pw. Św. Jana Teologa, cerkiew pw. Św. Mikołaja, Magistrat, Pałac Kretzschmarów, Kinoteatr „Corso”, Osiedle „Dyrekcja”. Uczestnicy mogą zasugerować prezentowany obiekt. Zajęcia prowadzone w oparciu o prezentację multimedialną.
Termin: cały rok

40. Chełmscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata
wykład
W czasie Zagłady za udzielanie pomocy prześladowanym Żydom groziła kara śmierci, a decyzja o jej udzieleniu mogła oznaczać narażenie życia własnego i najbliższych. Historie mieszkańców Chełma i okolic, którzy podczas Zagłady nieśli pomoc swoim żydowskim sąsiadom, staną się punktem wyjścia do rozmowy o wyborach podejmowanych w czasie okupacji. Relacje, dokumenty i fotografie przybliżą losy osób ratujących i ratowanych oraz znaczenie tytułu Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Termin: cały rok

41. Śladami Szmula Zygielbojma w Chełmie
wykład
Szmul Zygielbojm – związany w młodości z Chełmem działacz Bundu i członek Rady Narodowej RP w Londynie – należał do osób alarmujących świat o Zagładzie Żydów w okupowanej Polsce. W maju 1943 odebrał sobie życie w geście protestu przeciw-ko bezczynności świata wobec trwającej tragedii. Podczas zajęć uczestnicy poznają jego biografię, działalność oraz związki z Chełmem. Praca z dokumentami i tekstami źródłowymi pozwoli osadzić jego losy w realiach II wojny światowej i zrozumieć znaczenie jego ostatniego protestu. Zajęcia mogą zostać połączone ze spacerem śladami Szmula Zygielbojma w Chełmie.
Termin: cały rok

Sztuka współczesna

Lokalizacja: Lubelska 55

42. Postać ludzka w dziełach z kolekcji Galerii 72
warsztaty
Jak artyści współcześni przedstawiają człowieka? Podczas zajęć uczestnicy przyjrzą się postaciom kobiet, mężczyzn i dzieci na obrazach, grafikach, rysunkach i rzeźbach z kolekcji Galerii 72. Zastanowią się, jak kolor, forma i atrybuty mogą wyrażać emocje, a następnie stworzą portret bliskiej osoby.
Termin: cały rok

43. Zabawy z kolorem na przykładzie dzieł z kolekcji Galerii 72
warsztaty
Czym jest abstrakcja i jaką rolę odgrywa w niej kolor? Uczestnicy poznają barwy ciepłe i zimne, kontrasty oraz różne formy abstrakcyjnych dzieł z kolekcji Galerii 72. W części praktycznej stworzą własną abstrakcyjną kompozycję inspirowaną ulubionymi kolorami.
Termin: cały rok

44. Różne oblicza form abstrakcyjnych
warsztaty
Czy obraz może powstać bez przedstawiania konkretnego przedmiotu? Uczestnicy poznają różne sposoby budowania abstrakcyjnych kompozycji za pomocą koloru, linii, form geometrycznych i faktury. Następnie stworzą własną abstrakcję i spróbują nadać jej tytuł.
Termin: cały rok

45. Poznajemy różne dyscypliny sztuki najnowszej
warsztaty
Obraz, grafika, rysunek, rzeźba, relief, kolaż czy instalacja – czym różnią się poszczególne dziedziny sztuki? Podczas zajęć uczestnicy poznają ich charakterystyczne cechy na przykładzie dzieł z kolekcji Galerii 72. W części praktycznej stworzą własne dzieło inspirowane wybraną dyscypliną.
Termin: cały rok

46. Nagość kobieca w sztuce – od Wenus z Willendorfu po akty Jerzego Nowosielskiego
wykład
Wykład przedstawiający sposoby ukazywania kobiecego ciała w sztuce – od prehistorii po sztukę XX wieku.
Termin: cały rok

47. Martwa natura w dziejach malarstwa europejskiego od XVI do XX wieku
wykład
Wykład poświęcony historii i przemianom gatunku martwej natury w malarstwie europejskim.
Termin: cały rok

48. Dzieje chełmskiej Galerii 72 i jej kolekcja sztuki współczesnej w dokumentacji fotograficznej
wykład
Opowieść o historii Galerii 72, jej działalności wystawienniczej oraz tworzonej przez lata kolekcji sztuki współczesnej.
Termin: cały rok

49. Różne oblicza abstrakcji w sztuce XX wieku
wykład
Wykład prezentujący najważniejsze nurty abstrakcji XX wieku – m.in. taszyzm, action painting, malarstwo materii, abstrakcję geometryczną i op-art.
Termin: cały rok

Plastyka i rękodzieło

Lokalizacja: ul. Św. Mikołaja 4

50. Zentangle. Kropki, linie, wzory
warsztaty
Zentangle to technika tworzenia kompozycji z prostych, powtarzalnych wzorów. Podczas warsztatów uczestnicy poznają podstawowe zasady tej techniki, rozwijając koncentrację, uważność i kreatywność. Następnie stworzą własną kompozycję zentangle.
Termin: cały rok

51. Szkoła szydełkowania
warsztaty
Cykl pięciu spotkań dla osób, które chcą rozpocząć przygodę z szydełkowaniem. Uczestnicy nauczą się prawidłowo trzymać szydełko, poznają podstawowe sploty, ich symbole i zasady czytania schematów. Wykonają kilka prac – od prostego łańcuszka po nieskomplikowaną maskotkę.
Czas trwania: 5 spotkań x 1,5 godz.
Koszt: 20 zł/os./spotkanie

52. Art journal – twórczy dziennik
warsztaty
Art journal łączy malarstwo, kolaż, scrapbooking i techniki mixed media. Podczas warsztatów uczestnicy poznają sposoby tworzenia kompozycji z wykorzystaniem akwarelowego tła, papierów, wycinków, stempli i różnych materiałów. W części praktycznej każdy stworzy własną, niepowtarzalną kartę art journala.
Termin: cały rok