Okna pamięci – Chana Cyrla Sobel
Fot. Chana Cyrla Sobel z domu Najhauz, lata 30. XX wieku
Zbiory Renaty Reisfeld
Chana Cyrla Najhauz urodziła się 7 czerwca 1900 roku w Chełmie jako córka Szmula Srula Najhauza – naczelnego rabina miasta, znanego również jako Tomaszower Rebe, i jego żony Mirli z domu Twerskiej. W 1927 roku poślubiła Dawida Sobola, lekarza okulistę, który przybył do Chełma z Sanoka. Doktor Sobel prowadził praktykę przy ulicy Kopernika 30, a jednocześnie nauczał w chederze mieszczącym się w kamienicy Orensztajnów przy Lubelskiej 53. Małżeństwo nie trwało długo, Chana Cyrla zmarła 27 czerwca 1930 roku, prawdopodobnie w wyniku powikłań po porodzie. Zaledwie dwa miesiące wcześniej, 28 kwietnia, przyszła na świat ich jedyna córka – Renata.
Renata Sobol, wychowywała się pod opieką dziadka w jego domu przy ulicy Orlicz-Dreszera 4. Rabin Najhauz, poza swoją duchową działalnością, prowadził także kinoteatr „Polonia” niezwykłe centrum życia kulturalnego, będące dowodem na wyjątkowy charakter międzywojennego Chełma. W połowie lat trzydziestych Renata opuściła rodzinne miasto i zamieszkała u dziadków ze strony ojca w Sanoku. Jej dalsze losy są niezwykłe. II wojnę światową przetrwała na Syberii. To właśnie tam po raz pierwszy natrafiła na biografię Marii Skłodowskiej-Curie, która zainspirowała ją do wyboru ścieżki naukowej. Po wojnie wróciła do Polski, zamieszkała w Krakowie, jednak ostatecznie zdecydowała się na emigrację do Izraela. Tam rozpoczęła spektakularną karierę naukową. Już pod nazwiskiem Renata Reisfeld, na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie kierowała grupą badawczą i stała się jednym z czołowych światowych autorytetów w dziedzinie chemii materiałowej. Specjalizowała się w badaniach nad materiałami luminescencyjnymi i ich zastosowaniem w technologii energii słonecznej. Jej prace nad luminescencyjnymi koncentratorami słonecznymi, konwersją światła na energię oraz zastosowaniem nanocząsteczek w fotowoltaice miały ogromny wpływ na rozwój tej dziedziny nauki.
Historia Chany Cyrli Najhauz i jej córki Renaty to opowieść o dziedzictwie, które zrodziło się w Chełmie – mieście łączącym tradycję, religię i nowoczesność.
Photo: Chana Cyrla Sobel (née Najhauz), 1930s
Renata Reisfeld Collection
Chana Cyrla Najhauz was born on June 7, 1900, in Chełm, as the daughter of Szmul Srul Najhauz, the city’s chief rabbi, also known as the Tomaszower Rebe, and his wife Mirla, from the Twerski family. In 1927, she married David Sobol, an ophthalmologist who had come to Chełm from Sanok. Dr. Sobel ran a practice at 30 Kopernika Street and also taught in a cheder located in the Orensztajn family building at 53 Lubelska Street. The marriage was short-lived – Chana Cyrla passed away on June 27, 1930, likely due to complications from childbirth. Only two months earlier, on April 28, their only daughter, Renata, was born.
Renata Sobol was raised by her grandfather in his home at 4 Orlicz-Dreszera Street in Chełm. Rabbi Najhauz, in addition to his spiritual work, also ran the “Polonia” movie theater, an exceptional cultural center and a testament to the unique character of interwar Chełm. In the mid 1930s, Renata left her hometown and moved in with her paternal grandparents in Sanok. Her later life is extraordinary. She survived World War II in Siberia, where she first encountered the biography of Marie Curie, which inspired her to pursue a scientific career. After the war, she returned to Poland, settled in Kraków, but eventually emigrated to Israel. There, she embarked on a spectacular academic career. Under the name Renata Reisfeld, she led a research group at the Hebrew University of Jerusalem and became one of the leading global authorities in the field of materials chemistry. She specialized in research on luminescent materials and their application in solar energy technology. Her work on luminescent solar concentrators, light-to-energy conversion, and the use of nanomaterials in photovoltaics had a significant impact on the development of this scientific field.
The story of Chana Cyrla Najhauz and her daughter Renata is a tale of a legacy born in Chełm city that intertwined tradition, religion, and modernity.
