Archeolodzy z Muzeum Ziemi Chełmskiej im. W. Ambroziewicza zorganizowali powtórny pochówek ludzkich szczątków kostnych, pochodzących z zapomnianego cmentarza w miejscowości Haliczany, gm. Kamień.
Cmentarz użytkowany był przez dawnych mieszkańców tej miejscowości w XVII wieku, współcześnie nieznany, został włączony pod uprawy rolnicze. Ślady grobów i szczątków kostnych odsłonięte podczas prac rolniczych, zostały zadokumentowane i ekshumowane przez archeologów z Muzeum Ziemi Chełmskiej, podczas systematycznych badań wykopaliskowych, przeprowadzonych w 1996 roku. Po wykonaniu stosownej dokumentacji i wykonaniu analiz antropologicznych, zebrane szczątki kostne oczekiwały przez lata w magazynach muzealnych na GODNY POCHÓWEK.
Historia odkrycia nieznanego cmentarza
Kości ludzkie ujawniły się na powierzchni gruntu podczas głębokiej orki traktorowej. Fakt ten zgłoszony został przez właściciela pola do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Chełmie, spowodował podjęcie decyzji o przeprowadzeniu interwencyjnych badań wykopaliskowych. W trakcie tych prac ziemnych odsłonięto kilkadziesiąt nowożytnych jam grobowych z nieznanego współcześnie, chrześcijańskiego (unickiego?) cmentarza grzebalnego. Ekshumowano szczątki kostne 51 osobników z grobów, które zostały naruszone przez orkę. W grobach znaleziono ułamki ceramiki szkliwionej i siwej, które mogły stanowić ślady obrzędów zaduszkowych. Ponadto w jednym z grobów odkryto przy zmarłym 3 pierścionki miedziane oraz 285 różnobarwnych paciorków szklanych, stanowiących kolię oraz monety ze stopu miedzi z drugiej połowy XVII wieku. Zabytki te pozwoliły ustalić czas użytkowania tego cmentarza na wiek XVII, z możliwością funkcjonowania w początku XVIII wieku.
W trakcie prac badawczych, poniżej warstwy cmentarnej z opisanymi powyżej pochówkami, archeolodzy natrafili na 2 groby ciałopalne z towarzyszącymi im ułamkami ceramiki oraz zabytkiem krzemiennym (grocik?), datującymi te obiekty na wczesną epokę brązu (2000-1500 r.p.Ch.). Odkryto więc starszą, pradziejową historię tego miejsca.
Wszystkie odkryte w trakcie badań artefakty wraz ze stosownym opisem można obejrzeć w Muzeum Ziemi Chełmskiej im. W. Ambroziewicza na wystawie „Powrót do przeszłości. Dzieje tradycyjnej kultury regionu chełmskiego” w budynku Muzeum, ul Lubelska 56A
Zorganizowanie powtórnego pochówku było możliwe dzięki zaangażowaniu wielu osób i firm, którzy nieodpłatnie pomogli muzealnikom. Podziękowania dla Proboszcza Parafii w Kumowie Plebańskim, ks. Andrzeja Seredy za udostępnienie miejsca na cmentarzu, pana Stanisława Kucia, Mariana i Marty Zakrzewskich, Andrzeja Oleksiejuka, Sławomira Słotwińskiego, za pomoc w organizacji pochówku i budowie nagrobka z głazów narzutowych oraz panu Mateuszowi Paszkiewiczowi za wykonanie tablicy kamiennej ze stosownym opisem.
Tekst: Teresa Mazurek